Track4Crafts en Crafting Futures zijn twee onderzoeksprojecten gericht op het versterken van de maatschappelijke waardering van ambacht. Beide vertrekken vanuit de problematiek dat ambachtelijke kennis en knowhow steeds meer in de verdrukking geraakt. We zoeken in eerste instantie naar hoe de waardering van ambacht er vandaag uitziet, welke kaders hierbij aan bod komen en welke verschillende visies er bestaan. Hierop bouwen we verder door toe te werken richting beleidsadvies in functie van het versterken van de maatschappelijke positie van ambacht.
Tracks4Crafts is een Europees project getrokken vanuit de Universiteit Antwerpen. Crafting Futures focust op de Vlaamse en Brusselse context en is een partnerschap tussen de Universiteit Antwerpen, de KU Leuven, KASK – HOGent, Sint Lucas Antwerpen en KASK Antwerpen.
Vanuit Tracks4Crafts en Crafting Futures zullen we zowel resultaten vanuit het onderzoek delen, als input verzamelen. Crafting Futures lanceert een survey gericht op (ambachtelijke) makers in Vlaanderen en Brussel in al hun diversiteit. Met deze survey verzamelen we input rond hoe makers kijken naar hun ambacht en vooral welke moeilijkheden en problemen zij hierbinnen tegenkomen. De verzamelde data zal cruciaal zijn in het toewerken naar beleidsaanbevelingen!
Via de QR codes op de posters, kunnen geïnteresseerden het platform van Tracks4Crafts ontdekken. Op dat platform staat heel wat info, tips&tricks, literatuur, leerpaden etc. verzameld.
Foto: Atelier Maud Bekaert door fotograaf Kathleen Demey.
Tijdens deze workshop ga je zelf aan de slag met een klassieke degelpers uit de eerste helft van de 19de eeuw. Je drukt een dominoté , een vroege vorm van behangpapier, met een houten blok.
Na het drukken werk je je afdruk verder af met kleur, aangebracht met stencil en penseel. Je gebruikt daarvoor een inkt die bereid is volgens historisch recept, op basis van Arabische gom en pigment.
Je leert hoe drukwerk vroeger werd opgebouwd: inkt aanbrengen, papier positioneren, druk zetten en afwerken. Geen theorie, maar doen.
Je werkt met authentieke materialen: houten drukblokken, traditionele inkten en papier van Arches.
Na afloop neem je een uniek, handgemaakt blad mee naar huis.
Alles gebeurt doorlopend: je kan aansluiten, meedoen en weer doorgaan. Kort, tastbaar en direct.
Atelier V.V. maakt handgedrukt behang volgens een techniek die in België meer dan een halve eeuw verdwenen was, het drukken met de plank. Dimitri en Vicky drukken hun patronen blok per blok, kleur per kleur, met grote houten drukblokken en verf die ze zelf maken op basis van historische recepten.
Waar industrieel behang vlak en uniform is, ontstaat hier een oppervlak met nuance, diepte en kleine variaties — zichtbaar en voelbaar.
Naast rollen behang drukt Atelier V.V. ook dominotés: vroege vormen van gedrukt papier die als voorloper van behang dienden. Die worden, net als vroeger, vel per vel gedrukt.
Het atelier werkt zowel voor nieuwe interieurs als voor restauraties, telkens met respect voor materiaal, techniek en geschiedenis.
Dimitri Vermeylen is de drijvende kracht achter Atelier V.V., dat hij samen met zijn vrouw Vicky Vermeire oprichtte. Na een carrière van meer dan twintig jaar in de zakenwereld keerde hij terug naar een ambachtelijke praktijk, met een sterke focus op historische druktechnieken.
Hij verdiepte zich onder meer via vrijwilligerswerk in het Industriemuseum in Gent, waar hij werkte met typografie en lithografie. Vandaag combineren hij en Vicky dat technisch vakmanschap met eigen onderzoek naar historische verf- en drukmethodes.
Atelier V.V. is uitgegroeid tot één van de weinige ateliers wereldwijd die opnieuw op deze manier behang drukken.
Tijdens workshops en demonstraties deelt Dimitri zijn kennis op een directe manier: niet academisch, maar al doende, met aandacht voor materiaal en techniek.
Met dank aan Erfgoedcel Vlaamse Ardennen (Variant), FILA Benelux voor sponsoring van het Arches papier, en dank aan Patrick Goossens.
DE LOTERIJ IN BRUGGE IN 1441, CULTUREEL ERFGOED
In de middeleeuwen nam men in Brugge een nooit gezien initiatief waarvan ze niet konden vermoeden dat het de basis zou leggen van wat we 580 jaar, bijna 600 jaar later wereldwijd kennen als ‘een loterij’. Brugge was in die tijd een zeer bloeiende metropool, maar een fikse boete opgelegd door Filips de Goede, hertog van Bourgondië, en de kosten die gepaard gingen met de veelvuldige opstanden, zorgden ervoor dat er alternatieve manieren moesten gevonden worden om nuttige zaken voor de gemeenschap te financieren zonder daarbij extra belastingen te moeten heffen. Net zoals vandaag was dat in de middeleeuwen geen populaire maatregel.
Het geniale plan om een loterij met diverse prijzen te organiseren en zo vrijwillige bijdragen te verzamelen en met de opbrengsten collectieve noden te bekostigen, bleek een schot in de roos. Hun historische beslissing, bijna 600 jaar geleden, zou het Europese loterijlandschap voorgoed veranderen. Het idee maakte snel school. Andere steden, altijd op zoek naar nieuwe bronnen van inkomsten, namen het Brugse voorbeeld over. Dat gebeurde het eerst in de onmiddellijke omgeving, in andere steden in de Bourgondische Nederlanden: Sluis, Ieper, Gent, Rijsel, Nieuwpoort, Oudenaarde, Antwerpen, Leuven… Tussen 1441 en 1500 werden in de Lage Landen minstens 82 loterijen georganiseerd (de meerderheid weliswaar nog steeds in Brugge, vanaf de zestiende eeuw verschoof het zwaartepunt naar Antwerpen). Maar ook in Duitsland doken er vanaf 1470 loterijen op, en het waren de loterijen in Rome, Genua en Venetië die vanaf 1504 van het Italiaanse woord ‘lotto’ – net als ‘loterij’ afgeleid van het Nederlandse woord ‘lot’, het toeval – de internationaal herkenbare merknaam maakten. De loterij volgde zo de weg van de toenmalige handelsroutes, van de Nederlanden via Duitsland naar Noord-Italië. In de zestiende eeuw zien we ze dan overal in Europa opduiken.
Het motief van de organisator, doorgaans een stad maar soms ook een private organisatie, was uiteraard om winst te maken. Maar die werd gebruikt om collectieve noden te financieren: het versterken van de stadsmuren, het bouwen van een hospitaal of een kerk, of het betalen van schulden, zoals in het geval van die eerste trekking in 1441. Ook dat maatschappelijke aspect is nog steeds een wezenlijk kenmerk van een loterij. In 2023 heeft de Nationale Loterij van België voor 345 miljoen euro aan steun verleend, voor tal van projecten en verenigingen met een humanitair, sociaal, sportief, cultureel en wetenschappelijk doel.
Op de infostand van WOL-Lab kom je meer te weten over de uitwerking van dit STEM-leertraject en de partners. Jong en ouder is welkom om wolvezels te voelen, ruiken en bekijken onder een microscoop. Ook staan er een aantal proefjes klaar om de verrassende eigenschappen van wol te verkennen, bijvoorbeeld de akoestische, isolerende, hydrofiele en hydrofobe eigenschappen. We nodigen je uit om de veelzijdigheid van wol te komen ontdekken!
Hoe kunnen ambachtelijke kennis en kunde rond schapenwol hand in hand gaan met innovatie, duurzaamheid én STEM (Science, Technology, Engineering & Mathematics)?
Dit komt samen in het STEM-project ‘WOL-Lab’, dat kinderen (10 – 13 jaar) bewust maakt van de waarde van wol als duurzame grondstof. De kinderen onderzoeken de kwaliteiten en eigenschappen van wol en exploreren zowel ambachtelijke kennis als technologische innovaties van wolverwerking. In het project is er ruimte voor reflectie over de ecologische impact van wolproductie en -verwerking. Daarnaast ontwerpen de kinderen in co-creatie een duurzaam product dat waarde toevoegt aan afval- en reststromen van wol en een positieve impact op de samenleving genereert.
Dit project wordt gerealiseerd in Mechelen en Brugge (2026 – 2027), met uitrol na de projectfase in de Kempen. Partnerschap tussen: Werkplaats immaterieel erfgoed, WiWeTeR-STEM-Expertisecentrum, Het Woolly Collectief en Howest Mind- and Makerspace – met steun van VLAIO.
foto: Wol geverfd met wedezaad – © Pigmento vzw
We organiseren een open werkplaats waar kinderen en hun ouders/begeleiders met hout meebouwen aan een gezamenlijk project.
We overbruggen samen een fictieve rivier. We maken een echte brug van waar we nu staan naar waar we heen willlen.
De brug verbindt ons met de medebouwers maar ook met de plek waar we willen zijn (geraken).
Let op: ouders/begeleiders zijn te allen tijde verantwoordelijk voor hun kinderen en blijven aanwezig tijdens de workshop.
La Route du Papier werd in 1993 opgericht door Anne Liénardy. Zij was zelfstandig papierestaurator en docente aan la Cambre, maar vond nergens de geschikte materialen. Daarom besloot ze zelf om hiervoor zelf een onderneming op te richten. La Route du Papier groeide uit tot de referentie in België inzake de verdeling van materiaal voor de conservatie en restauratie van kunstwerken en documenten op papier. In 2023 werd de onderneming overgenomen door Alexander Vander Stichele.
La Route du Papier vertegenwoordigt producten van verschillende buitenlandse firma’s gespecialiseerd in de conservatie en restauratie van kunstwerken en documenten op papier.
In de catalogus zijn honderden artikels opgenomen: japans papier, westelijk papier zonder zuur, karton voor musea en voor conservatie, opbergdozen, films en hoezen in polyester, materialen voor het archiveren van fotografische documenten, plakbanden en materiaal voor restauratie. Een selectie hiervan zal te koop zijn tijdens Ambacht in Beeld.
Op de stand maken wij onze kunstschool en al de afdelingen bekend via een presentatie van objecten, flyers, bewegend beeld op schermen en mondelinge toelichting. Naast de vier workshops geven wij hier meer informatie over onze school.
Borduurtafeltjes
Zet je (samen met je kind) even gezellig neer bij een borduurtafeltje en borduur zonder compromis, zonder voorgeschreven regels of patronen.
Onze tafeltjes werden speciaal ontworpen om kleine kinderen op te laten borduren op een eenvoudige manier. Het ‘doen‘ en het plezier in het doen, vinden we belangrijker dan het resultaat.
Moniquenwerk Broderie d’art is de winkel in materialen voor broderie d’art en goudborduren van Monique van Munster.
Broderie d’art is het kunstborduurwerk uit de haute couture in Parijs. Monique gaat regelmatig naar Parijs om daar de mooiste kralen en pailletten in te kopen. Daarnaast is de winkel gespecialiseerd in zijden borduurgarens en andere mooie garens.
Monique is al haar hele leven actief met handwerken. Sinds 2013 heeft zij een borduuratelier in Tilburg. In haar atelier geeft Monique les in broderie d’art, goudborduren en 3D-borduren. Haar cursisten komen vanuit heel Nederland naar Tilburg, en ook vanuit Duitsland en België weten cursisten het atelier te vinden. Sinds 2023 is broderie d’art van Monique van Munster opgenomen in de Inventaris van Immaterieel Erfgoed Nederland.
Doordat ze vaak werkt met materialen die moeilijk verkrijgbaar zijn, is ze deze voor haar cursisten gaan inkopen. Het assortiment is ontstaan vanuit de lessen, maar inmiddels is het uitgegroeid tot de snoepwinkel voor borduursters die van experimenteren met bijzondere materialen houden.
Op Ambacht in Beeld verkoopt Monique materialen voor goudborduren zoals gouddraad en cannetilles, zijden borduurgarens, kralen en pailletten, gekleurde zijden organza, verschillende soorten lint en bandjes, zijden fluweel en materialen om zelf ambachtelijke knopen te maken.
Tijdens het festival geeft Monique ook masterclasses Schitterend borduurwerk.
In de 19e eeuw werden lederen huiden vaak weggegooid als bijproduct, vanwege culturele normen en hygiënische zorgen. De voorouders van de oprichters van HAB-TO Leather House herkenden in het midden van de 19e eeuw het belang van het niet verspillen van deze natuurlijke grondstoffen. Ze begonnen huiden te verzamelen, te zouten, te conserveren en te looien. Zo bouwden zij een groot netwerk op in West- en Oost-Europa.
Hoewel HAB-TO Leather House duurzaamheidscertificaten eist van leveranciers, geloven zij dat echte duurzaamheid verder gaat dan een stuk papier. Het draait om een diep begrip van de hele toeleveringsketen. Kernwaarde en pijler is dat er uitsluitend plantaardig gelooid leder gebruikt wordt.
Tijdens het festival geeft HAB-TO Leather House presentaties over hun unieke product OLIVENLEDER en verkopen ze fournituren en gereedschappen voor lederbewerkers en hobbyisten.
